VISUALGUI
Nghệ thuật
chữ Việt

Nhật Lan: Đừng ghét tuyết rơi

Tiểu thuyết đầu tay của Nhật Lan vây quanh tình yêu và cái chết. Cậu học trò năm đầu tiên đại học yêu một cô đang học năm thứ ba. Năm trước người yêu của cô đã chết. Tác giả tốm tắc những mối tình hoang đường như sau: Năm nhất, yêu một người trên hai khoá đã có người yêu cũ bị chết; năm hai, đến lượt người yêu của mình bị chết; năm ba, chấp nhận tình yêu mới với một tân sinh viên; năm cuối chết. Tuy cốt truyện hơi lạ nhưng người đọc có thể đoán trước được đều gì sẽ xẩy ra. Nhưng đọc để thưởng thức lối viết phong phú và cách dùng ngôn từ nhuần nhuyễn của tác giả. Ví dụ như đoạn văn dưới đây, Nhật Lan viết thật tuyệt vời:

Khi cô nắm lấy tay anh là khi con chim sẻ nhảy từ cành thứ tám lên cành thứ mười, là khi chiếc lá trên tán ngọc lan rơi xuống vai cô gái đi xe đạp vội vã dưới sân, là khi giọt nước cuối cùng từ máng thoát nước sau cơn mưa hôm qua chạm đất, là khi cơn gió thổi qua làn tói mai của cô và anh. Khoảnh khắc đôi môi của anh chạm vào môi cô cũng là khi đôi vợ chồng trong khu tập thể cách đó mấy dãy nhà bắt đầu cãi vã về chuyện chăm con, là khi đám mây hình siêu thú che ngang mặt trời, làm ánh nắng không còn chiếu hắt qua tấm gương hậu của chiếc ô tô đậu dước sân. Con mèo hoang đốm vàng bỗng dưng không còn gì để đuổi bắt, nó ngồi im ngơ ngác, có lẽ nhận ra mình chỉ là một con mèo hoang, liền hốt hoảng lách mình qua khe tường, khẽ khàng nhảy xuống nóc nhà kế bên, uyển chuyển chạy qua đánh thức đàn bươm bướm đang ngủ trên xác một cành lá xà cừ khô, giật mình bay lên rập rờn dưới ánh nắng trở lại của mặt trời khi đám mây hình siêu thú đã bay đi mất. Đứa nhỏ đang mếu máo nằm trong nôi, nhìn thấy đàn bướm rập rờn liền cười khanh khách, đôi vợ chồng nọ liền ngừng cãi vã, bỗng dưng cùng hoà giọng chỉ trỏ đàn bướm mà dỗ con. Đấy là lúc, nụ hôn ở ban công kết thúc.

Về phần thiết kế, quyển sách được sắp xếp với Myriad. Đây là một mẫu chữ tôi cũng rất thích nhưng nó không phù hợp cho một quyển tiểu thuyết. Những bộ chữ có serif (nét nhô ra ở góc các chữ in) sẽ đọc dễ dàng và thoải mái hơn.

Bùi Quang Tiến: Nghệ thuật chữ trong thiết kế bìa sách giai đoạn 2005–2015 ở Việt Nam

Tình cờ google ra những bài tranh cãi về luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Bùi Quang Tiến. Nhiều người cho rằng đề tài “Nghệ thuật chữ trong thiết kế bìa sách giai đoạn 2005–2015 ở Việt Nam” chưa “xứng đáng” với một luận án tiến sĩ. Thậm chí có người cho rằng nó còn tầm phào và không ứng dụng thực tế. Sau khi đọc xong luận án này, tôi hoàn toàn ủng hộ đề tài này của Bùi Quang Tiến.

Trong nước nghệ thuật chữ vẫn chưa được đánh giá cao nhưng ngoài nước đây là một đề tài nghiêm nghị đã được nghiên cứu từ 500 năm trước cho đến nay. Bùi Quang Tiến nhận ra đều này:

Ở Việt Nam, vai trò của NTC [Nghệ thuật chữ] chưa được văn bản chính thức nào ghi nhận vì vậy nó chưa xác lập được vị trí cho mình như các bộ môn nghệ thuật khác. Tuy nhiên trên thực tế, NTC đã xuất hiện từ khá sớm trong tiến trình lịch sử mỹ thuật của dân tộc. Cho đến nay nó vẫn đóng vai trò như một yếu tố không thể tách rời đối với một số lĩnh vực nghệ thuật đặc thù gắn liền với các công trình kiến trúc, nội thất (chữ trên các hoành phi, câu đối, trên cổng chùa, đình làng, cổng chào, lăng tẩm, văn bia, cột trụ…), thậm chí các kiểu dáng chữ Đinh, chữ Công hay nội Công ngoại Quốc đã được lấy làm cảm hứng cho kiến trúc mặt bằng của một số ngôi chùa xây trong thời kỳ phong kiến.

Phần mở đầu và chương một của luận án có nhiều nghiên cứu về lịch sữ Nghệ thuật chữ bổ ích nhất là cho những ai học về ngành thiết kế đồ hoạ, trang web, hoặc chữ. (Chúng ta cần nhiều nhân tài về ngành thiết kế chữ.) Phải chi tôi đọc được bài luận án này khi làm bài luận án của tôi về Vietnamese Typography: Nghệ thuật chữ Quốc Ngữ để được tham khảo những nghiên cứu ở trong nước. Nhưng tôi sẽ tìm đọc những quyển sách mà Bùi Quang Tiến đã đề cập đến trong chương một:

  • Tìm hiểu dáng chữ in gốc La-tinh: Chữ nét trơn (Tập 1, 1970) Nguyễn Viết Châu
  • Tìm hiểu dáng chữ in gốc La-tinh: Chữ có nét chân (Tập 2, 1974) Nguyễn Viết Châu
  • Nghệ thuật chữ trang trí và quảng cáo (1992) Hồ Xuân Hạnh
  • Kỹ thuật chữ (1996) Nguyễn Ngọc Sơn
  • Đại cương về kỹ thuật in (2008) Huỳnh Trà Ngộ
  • Văn minh vật chất của người Việt (2011) Phan Cẩm Thượng
  • Thiết kế logo, nhãn hiệu, bảng hiệu theo tập quán Việt Nam và phương Đông (1998) Tố Nguyên
  • Nghệ thuật Đồ họa bao bì (2016) Nguyễn Thị Hợp

Trong chương hai, Bùi Quang Tiến chia sẽ phần nhận diện của nghệ thuật chữ trong thiết kế bìa sách giai đoạn 2005-2015. Bùi Quang Tiến viết:

Trong lĩnh vực thiết kế chữ, nét được chia làm hai loại. Nét chính và nét phụ. Nét chính là nét quan trọng làm nên hình dạng của ký tự. Nét phụ là nét viết thêm vào nét chính hoặc nối liền nét chính với nhau để chữ có được sự hài hòa, cân đối về tạo hình thị giác. Người ta thường biến nét phụ trở thành các nét có tính trang trí để làm cho chữ đẹp hơn.

Những ví dụ Bùi Quang Tiến đưa ra và luôn cả những quyển sách Việt tôi đã từng thấy, đa số là thiết kế bởi những hoạ sĩ. Cách trình bày đó vẫn đẹp và sang trọng nhưng nó thuột về vẽ chữ (lettering) chứ không hẳn là Nghệ thuật chữ (typography). Tôi không phủ nhận sự việc quang trọng của bìa sách nhưng nó chỉ là một phần nhỏ trong công trình thiết kế sách. Phải chi Bùi Quang Tiến nghiên cứu sâu thêm về phần thiết kế của sách. Theo tôi, chữ ở trong sách của tác giả mới quang trọng nhất. Người đọc sẽ bỏ ra rất nhiều thời gian với quyển sách cho nên người thiết kế cần phải tôn trọng người đọc. Người thiết kế phải dùng mẫu chữ nào và biết những chi tiết cặn kẽ của từng nét chữ để giúp người đọc dễ dàng và thoải mái. Dạo này tôi thường đọc sách tiếng Việt và đã nhận ra một vài chi tiết trình bài không đúng lắm. Tuy nhiên bài luận án này nên được tôn trọng và chúng ta cần nhiều bài luận án khác trong tương lai để Nghệ thuật chữ Việt Nam ngày càng phát triển hơn.

Craig Ferguson: Tickle Fight

In his latest Netflix special, Ferguson talks shit about the president. Trump means shit in Scottish, he muses. It’s not true until people tweet about it. In his 50s, he became a vegan because if he eats an egg he can’t trump for three days. His pussy lips and affection for Japanese toilet are hard to erase visually. He is charming nevertheless.

The Impact of Ending Net Neutrality

New York Public Libraries:

To see who will be affected, simply walk into any New York City library branch. See the students who literally cannot do their homework without our computers. See the parents and caregivers who are learning English and applying for jobs online to improve their circumstances. See the higher education students, independent researchers, and scholars who need our databases and online collections to further scholarship. Imagine how frustrated they will be, how demoralized, that they can no longer access what they need.

Ala-fucking-bama

Thank you for standing up to two fucking sexual predators. You have restored decency and common sense. You have also sent a message to these powerful creeps. They can not do anything they fucking want to young girls and women. We will continue this fight until the fucking predator in the White House is completely removed.

Học đọc

Tôi thích đọc nên cũng cố gắng kèm cho mấy đứa nhỏ học đọc. Thằng Đạo bây giờ tự đọc tiếng Anh được rồi. Nó cũng rất chăm chỉ đọc những quyển sách nó thích. Tôi muốn dạy nó thêm tiếng Việt nhưng bây giờ phải kèm cho thằng Đán. Khác với thằng anh, thằng em không chịu tập trung nên tiếp thu rất chậm. Có chữ đọc đi đọc lại nhiều lần mà nó nhận không ra. Nhiều lúc cũng mất kiên nhẫn lắm nhưng thôi cũng rán.

Mỗi lần hai cha con ngồi lại đọc thì thằng Xuân cũng muốn ngồi vào lòng tôi để đọc. Chưa kịp đọc hết trang thì nó lại muốn lật qua trang khác. Cuối cùng cũng không đọc được gì cả. Đôi lúc cảm thấy có lỗi với tụi nó vì không thể chú ý hết đến mỗi đứa. Nhất là thằng con giữa. Cứ lo nó cảm thấy bị hất hủi nên cố gắng dành thời gian cho nó. Nó cũng khá nhạy cảm nên phải nhắc nhở nó là cho gia đình ai cũng yêu thương nó.

Thằng Đạo tuy thường gây gổ với thằng em nhưng cũng thân lắm. Mỗi lần cãi lộn tôi tách rời hai đứa ra không cho chơi chung thì cả hai đều năng nỉ xin được chơi chung. Khi tôi bảo thằng anh đọc cho thằng em nó cũng làm theo. Thấy anh em nó đọc chung với nhau tôi cũng cảm thấy an ủi.

Biệt danh

Thằng cháu cùng lứa tuổi với thằng Đán được cưng chiều nên hơi bị nhõng nhẽo. Nói động một câu là khóc như mưa nên tôi đặt biệt danh cho nó là Wet Jackfruit (Mít Ướt).

Thằng Đán thì nói nhiều. Nói tùm lum tà la. Nói nhiều hơn cả ăn nên tôi đặt biệt danh cho nó là Old Story (Già Chuyện).

Thằng Đạo thì không nhõng nhẽo nhưng day như đỉa. Nó mà không được cái gì là nó than vắn thở dài cả ngày nên tôi đặt biệt danh cho nó là Tomato Wrinkle (Cà Nhằng).

Graphic: 500 Designs That Matter

The size of this book is intriguing. It’s small enough that you can carry around, but it’s also quite thick to fit in 500 iconic works including logos, posters, books, magazines, and type specimens. I find myself picking it up and flipping through the pages when I have a minute here and there just to get some inspiration. The timeline section is informative; however, I wish the text is a couple points bigger or the same size as the indexes. The small sans-serif typeface is way too hard on my old eyes.

Ursula K. Le Guin: No Time to Spare

Inspired by José Saramago, Ursula K. Le Guin started to blog. This form of writing provides her the sense of freedom. She can write about anything she wants. As a result, No Time to Spare is a collection of her blog posts ranging from living in her 80s to feminism to cat to literary to swearwords—Le roi est mort, vive le fucking roi. Reading this book encourages me to continue to blog into my 80s or when I leave this life. Blog on, Ms. Le Guin and thanks for the wise words on age:

Old age is for anybody who gets there. Warriors get old; sissies get old. In fact it’s likely that more sissies than warriors get old. Old age is for the healthy, the strong, the tough, the intrepid, the sick, the weak, the cowardly, the incompetent. people who run ten miles every morning before breakfast and people who live in a wheelchair. People who work the London Times crossword in ink in ten minutes and people who can’t quite remember who the president is just now. Old age is less a matter of fitness or courage than of luck equals longevity.

More on age, Ms. Le Guin writes:

Let age be age. Let your old relative or old friend be who they are. Denial serves nothing, no one, no purpose.

Phan Linh & Bạch Dương: Những cô gái ồn ào

Quyển hướng dẫn thực hành về ngành public relations (“quá trình xây dựng các mối qua hệ”). Phan Linh và Bạch Dương chia sẽ những kinh nghiệm và sự học hỏi của mình để giúp những bạn trẻ nào muốn trở thành một tay PR chuyên nghiệp. Muốn được thành công trong nghề này tác giả nhấn mạnh sự quan trọng của đọc và viết, đặt biệt là “keep calm and write blog.” Cách viết của hai tác giả trẻ này cũng rất thụ vị nhất là những câu chơi vào những từ ngữ Anh. Chẳng hạn như: “Nếu bạn muốn ‘on the top’, agency là cách tốt nhất để đi”. Nếu cô nào muốn ‘on the top’ tôi, không cần phải qua agency. Tôi luôn xung phong “at the bottom”. Đùa một chút thôi nhưng nên cẩn thận khi dùng những từ ngữ như vậy tránh bị hiểu lầm.